Hoe krijg je mensen zover dat ze samen iets willen doen? Dat ze verbonden willen zijn en blijven aan een groep die zichzelf onderhoudt en gaat ontwikkelen? Ik help (maatschappelijke) organisaties om van mensen (hun medewerkers en netwerk) een groep te maken die zich verbindt aan een doelstelling. En dat is zeker niet altijd makkelijk. Maar wat mij betreft zijn de fundamenten wél simpel. Simpel is helaas vaak juist een beetje moeilijk…

Wat is sociaal kapitaal?

Sociaal kapitaal is het saldo van bereidheid om te geven en te ontvangen. Dat saldo staat op de bank van wensen en waarde, gevestigd in de harten van mensen. Met sociaal kapitaal lukken dingen, komen mensen in beweging, krijgt iedereen de kans om te schitteren. Sociaal kapitaal stroomt tussen buren, vrienden, collega’s, samenwerkingspartners, binnen netwerken, op het internet en ja, ook bij organisaties. Het is een universeel saldo: het gaat niet per sé om een saldo tussen persoon A en persoon B, maar het kan veel verder doorstromen. Er zit geen valuta tussen vraag en aanbod, de waarde is flexibel en relatief. Sociaal kapitaal is impliciet en onmeetbaar. Vaag? In je hart weet je wat ik bedoel!

Wanneer gaat sociaal kapitaal stromen? Als er een goede vraag gesteld wordt.

Wat is een goede vraag?

  • Een goede vraag nodigt uit tot wedervragen en doorvragen.
  • De vraag brengt onbewuste aannames naar boven en stimuleert een goed gesprek.
  • Een goede vraag is simpel maar niet simplistisch.
  • Op een goede vraag zijn meerdere antwoorden mogelijk.
  • Een goede vraag is een open vraag, “ja” of “nee” als antwoord voldoen niet.
  • Een goede vraag is helder.
  • Een goede vraag zet aan tot meedenken, genereert energie.
  • Een goede vraag levert kansen, mogelijkheden en acties op.
  • Een goede vraag begint bij jezelf: “hoe kan ik…”, “hoe kunnen wij…”

(Geïnspireerd door The World Café, een krachtige gespreks methode en door DurfTeVragen, een on- en offline plek waar dingen lukken door het stellen van de juiste vraag)

Waar moet je die goede vraag dan stellen om ervoor te zorgen dat sociaal kapitaal gaat stromen? In een sociaal netwerk.

Wat is een sociaal netwerk?

In een sociaal netwerk draait het om een gezamenlijke doelstelling of een gedeelde passie. Die doelstelling kan impliciet of expliciet zijn. Tegelijk biedt het netwerk een plek om aan persoonlijke doelen te werken. Vroeger gebruikte men formele structuren om te netwerken om je doelen te bereiken. Nu gebeurt dat vaak meer informeel, de verbanden zijn losser. Maar nog steeds gebruiken mensen groepen om een persoonlijke en eventueel gezamenlijke doelstelling te bereiken. Dat komt doordat mensen geneigd zijn om anderen te helpen. Iemand helpen is namelijk erg leuk. Een sociaal netwerk kan een heel los en fuzzy verband zijn, zoals de gebruikers van Twitter. Of het kan heel veel samenhang hebben, bijvoorbeeld bij een ondernemersnetwerk of beroepsvereniging.

Wanneer willen mensen nou helpen?

  • Ze helpen als ze jou leuk vinden. Er is een klik, ze herkennen iets van zichzelf in jou. Ze voelen sympathie.
  • Ze helpen als de vraag, het thema, issue, gebeurtenis hen raakt of aanspreekt. Als ze er zelf ook iets mee hebben of er zelf ook last van hebben.
  • Ze helpen als je de juiste vraag stelt.
  • Ze helpen wanneer het heel makkelijk voor hen is om te helpen. Wanneer het duidelijk is wat iemand kan doen om te helpen, en datgene wat hij kan doen gaat hem ook nog eens makkelijk af. Het kost kortom niet al teveel moeite.
  • Ze helpen als ze jou ook hebben zien helpen. Altruïsme is aanstekelijk!
  • Mensen vinden het extra leuk om te helpen wanneer het hun talent of ambitie raakt. Wanneer ze dus iets kunnen doen wat ze goed kunnen of wat ze graag willen leren.
  • Kortom: veel mensen ervaren het als een cadeautje wanneer ze iemand ergens mee kunnen helpen. Dus: wie helpt nou wie?

Waarom is het dan toch vaak zo lastig?

Ik denk dat ik hierboven al een beetje antwoord heb gegeven op die vraag. Loop jij wel eens tegen barrières op? Formuleer eerst de essentiële vraag waar je mensen voor in beweging wilt krijgen. Hier zit hem vaak de kern: het raakt aan de identiteit van je organisatie, aan de werkelijke missie. Het is zo verleidelijk om die na verloop van tijd uit het oog te verliezen en je te richten op het voortbestaan van de organisatie als doel. Pijnpuntje: je wilt helemaal niet dat de essentiële vraag beantwoord of opgelost wordt, want dan zou je óf moeten stoppen, óf radicaal van koers moeten veranderen. En dat vraagt om een avontuur buiten je comfort zone. Maar onthoud een ding: de leukste en mooiste dingen gebeuren juist daar, buiten de comfort zone.

Boeken over Sociaal Kapitaal

Charles Leadbeater: We-Think (gratis download NL)
Tara Hunt: The Whuffie Factor (gratis download NL)
Don Tapscott and Anthony Williams: Wikinomics

Dit artikel schreef ik voor de Great Place to Live krant rond het thema “Het Laboratorium van de Toekomst”. 12-3-2-10 vond dit Laboratorium van de Toekomst Live plaats bij De Baak in Driebergen. Daar is de Great Place to Live krant Live gemaakt. Great Place to Live is een netwerk van pioniers die met lef, liefde en integriteit de wereld bestormen. Thema is sociale innovatie. Doel is een mooiere wereld. Middelen zijn een krant, ontmoetingen en spannende interventies. Great Place to Live heeft ook een NING community

[update] Laat mij weten hoe het bij jou werkt!

Heb je ervaring met “de juiste vraag”? Heb je verhalen over dat het kan werken in jouw organisatie of bij je klanten, in je netwerk? Loop je juist tegen problemen aan rond het mobiliseren van sociaal kapitaal? Het lijkt mij leuk om hierover in de reacties uit te wisselen. Met dank aan de feedback van Kees Romkes die mij erop wees dat ik een ‘call to action’ was vergeten.

[update 31 maart 2010] Het GPTL live magazine staat integraal hier online.