maak lijsten van de mensen die je volgt

Voor degenen die

• Bang zijn dat ze, als ze op twitter gaan, omkomen in onzinnige tweets over maaltijden, huisdieren of tv programma’s
• Al op twitter zitten, en daar heel blij van worden maar af en toe kriegel worden van een overload van tweets over een bepaald onderwerp of event of tv programma

Even het volgende: je hebt geen information overload, je hebt last van filter failure.

Op twitter moet ruimte zijn voor diarree. Wat jou stoort, vindt een ander misschien juist boeiend of relevant. Gelukkig is er een hele simpele manier om tweets die je niet wilt zien, permanent weg te filteren uit je timeline. Als je tweetdeck gebruikt om te twitteren staat hier hoe dat werkt. En gebruik je “gewoon” de website van twitter, dan kan je slipstre.am installeren. Maak een filter op de woorden of hashtags die jou irriteren en je ziet ze niet meer in je timeline.

Nog even de held Clay Shirky over filter failure (als je toch tijd over hebt…)

175 Lifehacking tips

Lifehacking is voor mensen die, net als ik, graag strategisch lui zijn. Liefst zo weinig mogelijk bezig met gedoe, en veel tijd kunnen besteden aan de dingen die er toe doen en waar je blij van wordt. Het staat vol met toegankelijke tips op het gebied van computergebruik, persoonlijke ontwikkeling, social media / web 2.0 en het managen van je informatiestromen.

Bij thuiskomst van de Antillen lag er een cadeautje op me te wachten: 175 Lifehackingtips, de derde editie van het boek dat ik niet geschreven heb. Niet geschreven? Nee, niet geschreven. Najaar 2007 stond ik met Martijn Aslander en Frank Meeuwsenaan de wieg van Lifehacking.nl en in juni 2008 verscheen 100 lifehackingtips. Dat boek is door Van Duuren Mediasamengesteld uit de blogposts op de site. Dus… nee, niet geschreven. In april 2010 verscheen 150 Lifehackingtips en nu dus 175 Lifehackingtips. De eerste twee edities zijn nog steeds gratis downloadbaar, en met deze zal dat binnenkort ook wel gebeuren.

UPDATE
175 Lifehackingtips GRATIS DOWNLOAD!

Wat mij betreft is dit boekje een Lifehack, ik schreef op een blog, en het werd zomaar een boek. :-)

Al een paar jaar is in de V.S. het woord “curating” of “curator” in zwang. Zij gebruiken dat in de betekenis van de museum conservator. Wikipedia: “Een “conservator” (soms ook curator genoemd) is een beheerder van een verzameling van voorwerpen of gegevens met artistieke of wetenschappelijke waarde.”

In Nederland slaat het woord “curator” van informatie niet aan, volgens mij omdat het nogal negatief geladen is als beheerder van faillissementen. Ik zie mensen zoeken naar een beter woord. Bibliothecaris dekt de lading ook niet meer, was hij vroeger degene die unieke content ontsloot voor abonnees, inmiddels is de bibliotheek meer een soort museum voor boeken geworden. Informatiemanager zou het kunnen zijn… hoewel ik het een beetje droogkloterig vind. We zullen wel opgescheept blijven zitten met “curator”, net als dat we nooit aan de woorden “browser” en “rss” zijn ontsnapt. Dus laat ik de semantische discussie los.

Waarom is een goede curator zo ongelooflijk hard nodig?

Vrijwel ál mijn klanten lopen met hetzelfde probleem rond: de juiste mensen en de juiste informatie rond hun thema bij elkaar brengen zodat er tot hándelen kan worden overgegaan. Wikipedia: “de formule K=f(I*E*V*A) staat voor: Kennis is een functie van informatie, ervaringen, vaardigheden en attitude” (Matthieu Weggeman). Kennis geeft richting aan het handelen. Mijn klanten komen uit de maatschappelijke hoek. Ze maken zich druk over thema’s als duurzaamheid, een vitaal platteland, ontwikkelingssamenwerking, vrijwilligerswerk, onderwijs etcetera. Ze willen mensen helpen om anderen te leren kennen die met hetzelfde bezig zijn (netwerken), en ze willen toegang bieden tot hoogwaardige informatie en verhalen over dat thema.

Ze hopen vaak dat de inzet van Social Media een oplossing is. Dit neigt helaas naar nieuwerwets techno-fetishisme. Vroeger dachten we dat databanken kennisbanken waren en oh wat hebben we ons daarin vergist!!! Techniek is een gereedschap waarmee ménsen de oplossing dichterbij kunnen brengen.

Je hebt iemand, of misschien wel een hoop iemanden nodig, die de rol van beheerder, conservator, ontsluiter van de informatie rond dat thema op zich nemen. Mensen dus, niet een machine, niet een databank, niet een mashup van social media. Mensen die verhalen verzamelen, bundelen, maken, filmen, fotograferen, schrijven, publiceren, filteren, waarde eraan toevoegen, groeperen, aanvullen, actualiseren, in context zetten, betekenis geven, opnieuw ontsluiten, monitoren, de dialoog faciliteren, experts opsporen en uitnodigen. En je hebt iemand nodig die mensen opspoort en aan elkaar verbindt die passie voor het onderwerp hebben, er een mooi verhaal over kunnen en willen vertellen, autoriteit hebben.

Waarom lukt dat dan niet?

Ik zet een aantal factoren op een rij die hier spelen. Ik hou het even bij die opsomming want elk antwoord op deze vraag is waarschijnlijk een blogpost op zich. En die komen er dus waarschijnlijk ook.

• Niet iedereen die interessante informatie heeft, is in staat om die vast te leggen. Ze beheersen een aantal vaardigheden niet. De technologische vaardigheden: filmen, opnemen, fotograferen, bloggen en dat dan ook publiceren. En de vaardigheid om het zó te vertellen dat een ontvanger het weer kan mixen met zijn eigen ervaringen, vaardigheden en attitude zodat het richting geeft aan zijn handelen.
• Niet iedereen die interessante informatie heeft, is bereid die te delen. Er leven nog heel veel mensen in het paradigma van “kennis is macht” en nog niet in “delen is vermenigvuldigen”.
• De technologie laat ons in de steek. Ja met Social Media en Web 2.0 is er hele laagdrempelige, gebruiksvriendelijke en goedkope technologie gekomen waarmee iedereen zijn eigen verhaal kan vertellen. Maar het aan elkaar knopen en opnieuw publiceren (alles wat ik hierboven beschreef) werkt nog voor geen meter. Het líjkt wel alsof we overal een mashup van kunnen maken, maar er staan om al die platforms nog behoorlijk hoge muren. Ze kunnen maar erg slecht met elkaar praten.
• Het is niet altijd duidelijk aan wat voor soort informatie behoefte is. Je kan wel een thema hebben: “energieneutraal bouwen”, “een vitaal platteland”, “duurzaam hoger onderwijs”. Maar hoe ziet dat er dan uit? Wie houden zich ermee bezig? Tegen welke problemen lopen zij aan? Welke vragen lopen zij mee rond? Hiermee hangt ook samen dat veel mensen denken dat, als je iets vraagt, je laat zien dat je iets niet weet of niet kan. Vragen is éng.
• Misschien zijn er nog meer redenen? Als je er weet, wil je ze dan delen in de comments? Misschien kan ik daar dan ook weer op aanhaken.

Ik heb het gevoel dat de afgelopen 5 jaar van mijn zelfstandige praktijk nu samenvloeien, het wordt steeds duidelijker dat het feit dat “curating” zo lastig is, een heel belangrijk element is bij de vragen van mijn klanten. Ik ga in volgende blogposts dieper op dit probleem in. En ik hoop dat jullie, net als voorgaande jaren, weer met mij in dialoog willen gaan hierover. Misschien komen we samen met oplossingen.

Interessante artikelen elders:

Steve Rubel: The Digital Curator in Your Future
Christy Barksdale: Content Curation: Bringing Order to Information Overload
Robert Gaal: De oplossing voor je information overload: de curator

Oh ja, er wordt vrij veel geschreven over “real time curating”. Dat gaat net even verder dan wat ik hier beschrijf: mensen willen dat het “real time” is. Dus je kan dan denken aan verslaglegging van een evenement of een crisis of ramp.

Frank Meeuwsen schreef hierover in “begint het tijdperk van real time curators?”

Robert Scoble beschreef “the seven needs of real time curators“

Charles Leadbeater: We-Think

Enorm trots was ik toen ik door SDU gevraagd werd om het voorwoord van de Nederlandse Vertaling van Charles Leadbeater’s boek We Think te schrijven. Ik heb er ook eigenlijk verder weinig aan toe te voegen. Het is een knalgoed boek, klaar. En het ligt NU in de Nederlandse winkels. En de rest staat hieronder, in mijn voorwoord:

‘Als jij en ik beiden een dollar hebben, en we ruilen, hebben we allebei nog steeds één dollar. Als jij en ik allebei een idee hebben, en we ruilen, hebben we allebei twee ideeën.’ Auteur onbekend*

In een notendop is dat de boodschap van Charles Leadbeater in We-think: delen is vermenigvuldigen. Hij beschrijft creativiteit, massa-innovatie en samenwerking over de muren van organisaties en afdelingen heen. Dit kun je een utopisch beeld noemen, maar wat mij betreft beschrijft hij niets anders dan een werkelijkheid. Een werkelijkheid waarin mensen die iets willen, gemakkelijker dan ooit een beroep kunnen doen op de kracht van velen. Een werkelijkheid waarin het niet meer nodig is om ideeën te bevriezen in formele hiërarchieën, maar waarin je sneller en gemakkelijker dan voorheen mensen mobiliseert om bij te dragen aan een gezamenlijk doel.

We leven in een wereld die draait om informatie en netwerken. Maar staan we op het punt om ten onder te gaan aan informatieoverdaad en massa’s vluchtige online-‘vrienden’, of weten we de collectieve intelligentie en verbindingen zo te mobiliseren en organiseren dat ze een stuwende kracht (blijven) vormen? Hoewel ik dagelijks te maken heb met mensen die zuchten onder een te volle inbox en die er niet aan moeten denken zich te moeten verdiepen in fenomenen als RSS, blogs, wiki’s, twitter en LinkedIn, zie ik steeds meer voorbeelden die aantonen dat het wél goed mogelijk is om gebruik te maken van al die informatie en verbindingen, door We-think als filter te gebruiken.

Juist in deze genetwerkte informatiesamenleving weten mensen elkaar nog maar moeilijk te vinden. Het aantal “kennissen” is fors toegenomen, maar het is bijna onmogelijk om van al die kennissen te weten wat hun passies en talenten zijn. Managers weten niet wat hun medewerkers allemaal kunnen en weten, collega’s weten niet dat ze van elkaars kennis kunnen profiteren, overal wordt het wiel opnieuw uitgevonden en lekt de kennis in grote stromen weg. Zelfstandigen ploeteren in hun eentje met hun idee en maatschappelijke organisaties werken massaal langs elkaar heen. Voor elke wens moeten volgens sommigen nog steeds complexe, dure ICT-systemen worden gebouwd, die lang op zich laten wachten en bij ingebruikname al verouderd zijn.

Tegelijkertijd zie ik binnen organisaties en netwerken slimme mensen gebruikmaken van Web 2.0-technologie die gratis en in een uurtje in gebruik genomen is. Ze knopen houtje-touwtje een wiki, blog en microbloggingdienst aan elkaar, vormen een groep op LinkedIn, of nemen een Ning-community in gebruik en gaan gewoon hun gang. Ze organiseren zichzelf en lossen problemen op. Ze wisselen vrijelijk kennis en ervaring uit, ontmoeten elkaar, leren van elkaar en bouwen als vanzelf aan een goed geborgde informatiebron. Delen is vermenigvuldigen.

Leadbeater beschrijft deze processen, geeft tal van beelden en benoemt succes- en faalfactoren. We-think ontstaat wanneer onafhankelijke individuen in groepen met grote diversiteit effectief samenwerken. Het draait om de juiste mix van participatie en samenwerking, diversiteit en gedeelde waarden, onafhankelijkheid en gemeenschapszin. Van die mix is geen recept te geven en volgens mij komt dat recept er ook niet. Maar er is wel een ingrediëntenlijst en Leadbeater beschrijft deze in zijn boek.

Wat mij daarnaast aan dit boek bijzonder aanspreekt en wat het ook onderscheidt van zijn bloedbroeders (Wikinomics, The Long Tail, The Cluetrain Manifesto), is dat Leadbeater de ontwikkelingen in een breder kader zet. Hij beschrijft historische waarden als gemeenschapszin, solidariteit en vertrouwen. Waarden die vroeger de smeerolie van de samenleving waren. Leadbeater laat zien dat oude waarden terugkeren als voedingsbodem van succesvolle creatieve groepsprocessen. ‘Radicaal oud denken’: het nieuwe blijkt veel ouder dan we dachten. Interessant om te zien dat deze Web 2.0-‘nieuwlichterij’ dus wortelt in oude tradities. Hij beschrijft de impact van We-think op politiek en sociale structuren, op de publieke sector, wetenschap en de economie. Hij sluit daarbij gelukkig niet zijn ogen voor de mogelijke negatieve gevolgen.

Gaat straks de hele wereld aan de We-think? Vast niet. Is het van toepassing op alle economische en maatschappelijke sectoren? Waarschijnlijk niet. Is het de oplossing voor alle problemen in de wereld, van het uitputten van energiebronnen tot de ongelijke verdeling van macht en geld? Niet op korte termijn. Maar als deze ontwikkeling beklijft en steeds meer mensen zich verenigen rond een passie of probleem, zichzelf organiseren voor een oplossing, dan is er in ieder geval iets positiefs in gang gezet. Een optimistisch, hoopvol boek. ‘Pessimisten hebben gelijk, optimisten hebben succes.’*

* Dit citaat trof ik aan op de website van managementdenker André Meiresonne.
* Ook van dit citaat kan ik de bron niet herleiden. Ik trof het aan in een weblog

Pyter Wagenaar van Taalwerkplaats redigeerde dit.

Disclosure: de links naar boeken op managementboek.nl zijn voorzien van een “affiliate link”. Dat betekent dat ik van per aanschaf via zo’n link een paar cent krijg. Al gauw genoeg om een keer per jaar een kopje koffie van te drinken :-D Wil je dat liever niet, dan haal je in het adres het laatste stuk (vanaf het vraagteken) weg, enter en je bent op een ‘schone’ pagina. Of je bestelt het boek bij Bruna.

24 november 2009: aanvulling. Na mijn oproep op Twitter of iemand het voorwoord in het Engels wilde vertalen is dit het resultaat: Translation in English (pdf) met grote dank aan Tim Bruls!

Wat is nou het allermooiste van Twitter (of vergelijkbare tools)?

Met Twitter kan je het allerbeste uit toeval halen, of de kans op een schitterend ‘ongeluk’ vergroten (serendipiteit). Slimme mensen, die aanwezig en alert zijn, sporen zo kansen en informatie op waarmee ze zelf verder komen of waarmee ze een ander van dienst kunnen zijn.

Mijn éminence grise zei ooit tegen mij: “ondernemen is geluk hebben: het geluk van de nieuwsgierige, het geluk van de aanwezige en het geluk van de ijverige”. Serendipiteit dus: je bent nieuwsgierig, dus je spoort relevante mensen en informatiebronnen op. Je bent aanwezig op die plekken waar je van dienst kan zijn, de juiste tijd, de juiste plaats. Je bent ijverig, dus bereid om de handen te laten wapperen en je rent niet meteen weg voor een beetje extra werk- of informatiedruk.

Twitter is wat mij betreft de ultieme plek voor serendipiteit / geluk omdat er veel mensen op zitten, die veel weten, die met interessante vragen rondlopen en die leuke dingen doen. En die daarover ook allemaal af en toe iets roepen. Je bent dus aanwezig op een plek waar je nieuwsgierigheid bevredigd wordt en waar je snel kan handelen als een relevante vraag voorbij komt. Een plek waar je ook kan roepen wat je doet, wat je weet, wat je kan en wat je te vragen hebt.

Bijvoorbeeld:

Je hebt een idee waarover je graag wat mensen wil laten meedenken. Die kan je een mail sturen, maar daarvoor is het nodig dat je weet wie je moet hebben en dat je hun mailadres hebt. Je kan er ook over twitteren. Dan lezen veel van jouw volgers het, en daar zitten dan mensen tussen die jou kunnen helpen waarvan je niet eens wist dat ze iets met het thema hadden. En nog mooier: zij kunnen jouw bericht doorsturen zodat ook hún volgers het zien. Je hoeft dus niet van tevoren te weten wie jou het beste kan helpen.

Je wilt je talent laten zien. Je kan natuurlijk gaan roepen hoe goed je wel niet bent. Dat zal niet zo geloofwaardig overkomen. Maar stel nou dat iemand ánders op twitter gaat roepen dat jij heel goed bent in wat je doet? Je hoeft dus niet meer zelf op te scheppen over je talenten.

Of je komt expertise tekort. Je hebt mensen nodig met andere talenten of kennis dan die van jou. Zodat je samen een project tot een goed einde kan brengen. Die mensen spoor je met het grootste gemak op via Twitter. De vraag “zeg ken jij iemand die…” kreeg ik tot ongeveer een jaar geleden zo’n vier keer per week in mijn mailbox. Nu niet meer, mensen stellen die vraag gewoon op Twitter. Het vinden van de juiste mensen gaat sneller en makkelijker.

Nóg meer informatiestromen? Nóg meer contacten?

Het bezwaar dat het allemaal wel een beetje veel is snap ik best. In deze tijd van een overdaad aan kennissen, zowel online als offline, zit je misschien niet op nog meer te wachten. En als meneer Dunbar zegt dat je met maximaal zo’n 148 mensen een bepaalde relatie kan onderhouden, mits ze er allemaal ongeveer evenveel energie in steken, dan weet je wel hoe laat het is met 500+ LinkedIn connections, 700 RSS feeds en 600 Twitter ‘friends’.

De oplossing lijkt om zuinig om te gaan met de mensen die je gaat volgen. Niet te veel, alleen mensen die je ook van andere dingen kent, of alleen ‘echte’ bekende experts. Dat is toch niet zo’n goed idee want daarmee verlaag je dus jouw kans op serendipiteit.

Wees de kennistuinman

Hmja. Na wat verdieping, o.a. in mijn oude studieboeken ;-p zie ik dat er best veel definities zijn, afhankelijk van hoe je ernaar kijkt. Ik denk dat dat simpeler kan. Ongeveer zo graas ik het bij elkaar:

1. Wat is je doel (als mens, netwerk, organisatie, community of practice)
   Het is al best wel een groot ding als je hier duidelijkheid over hebt. Als je ontdekt waar het werkelijk om draait, wat de essentie is.
2. Welke kennis is nodig om dat doel te kunnen bereiken?
   Altijd een leuke vraag om in te duiken: wat moet je weten om je ding te kunnen doen?
3. Welke kennis is er beschikbaar?
   Vaak al best lastig om hier zicht op te krijgen, vooral als organisaties wat complexer worden.
4. Zit er een gat tussen wat er nodig is en wat je hebt?
   Als je wéét wat je niet weet, ben je al een heel eind.
5. Hoe vul je het gat op?
   Je hebt grofweg twee opties: opleiden of meer mensen betrekken.
6. Hoe zorg je dat bestaande kennis vindbaar is en behouden blijft?
   Trap niet in de valkuil om dat meteen in ICT te zoeken! Het kan bijvoorbeeld ook door verhalenvertel avonden, door een meester-gezel systeem of door een mooie bibliotheek. Technologie kan zéker helpen, altijd wel. Maar het is een middel, niet een doel.
7. Hoe help je mensen van elkaar te leren door kennis uit te wisselen?
   Hier komt cultuur om de hoek. Een open en delende houding van mensen, een omgeving waarin het niet eng is om te laten zien wat je kan of weet, en ook wat je niet kan of weet!
8. Hoe help je mensen om samen kennis verder te ontwikkelen?
   Dit gaat meer om middelen: krijgen mensen wat ze nodig hebben om op kennis voort te borduren en deze uit te bouwen?
9. Hoe zorg je dat men elkaar kan vinden?
   Hoe zorg je dat men weet wie wat weet, wie wat wil, wie waar behoefte aan heeft, wie wat te geven heeft? Leren met en van elkaar is heel erg effectief. En leuk. Het vinden van kennis is één, maar het is duizend maal slimmer om te zorgen dat mensen elkáár kunnen vinden.

Mocht ik laatst een gesproken column geven op het congres: “Technologie update voor kenniswerkers“. Geen idee wat dat zou inhouden maar het klonk leuk. In de trein schoten mij allerlei onderwerpen door het hoofd, zoals informatie overdaad, of attention deficit trait of iets over wat waarheid is ofzo. Maar dat liep even anders. Ik was namelijk ook dagmoderator van de track “de digitale bibliotheek” en zodoende woonde ik ALLE lezingen bij die rond dat onderwerp gegeven werden. Van tevoren vroeg ik me af hoe ik daar in godsnaam wakker bij zou blijven, maar toen ik er eenmaal zat kostte me het geen enkele moeite. En hoe kwam dat? Door de passie van de sprekers! Er was er zelfs eentje met een voor mij compleet onbegrijpelijk verhaal waar ik tóch ademloos naar heb zitten luisteren. Dus moest mijn gesproken column helemaal om vond ik, want ik wilde het over die passie hebben.

Ik heb namelijk een zwak voor mensen die helemaal strak gaan op één klein onderwerp. Of dat nou trammetjes zijn of groen-gele paalpiepertjes, hydraulische remsystemen of akoustiek voor symfonische orkesten. Dat soort mensen mag ongebreideld tegen mij aan ouwehoeren over hun stokpaard, ik luister met aandacht en onthoud met mijn gekke hoofd ook vaak nog het een en ander.

Zo had ik vroeger zo’n antieke trapnaaimachine staan, puur functioneel. Het rotding nam aardig wat ruimte in maar ik kon tenminste mijn eigen broeken maken. Ging er een heel uitzonderlijk vreemd moertje kapot. Ik naar zo’n winkeltje in de Jordaan waar van die mannen met bruine stofjassen voor een wand van minipiepkleine laatjes en achter een toonbank je omschrijving aanhoren of het kapotte onderdeel in ontvangst nemen. Die man liep met mijn moertje in één keer naar het goede laatje en haalde precies zo’n dingetje tevoorschijn. Hij wist me vervolgens nog 20 minuten daar te houden met mooie verhalen over die naaimachine. En bij thuiskomst vond ik het gevaarte zelf ook ineens een stuk mooier.

Of deze dan: ik had een hartgrondige hekel aan geschiedenis. Zeer diepgeworteld, een volledige blokkade voor jaartallen, namen van mensen en gebeurtenissen. En een lerares die half uit het raam starend met monotone stem uit het boek zat voor te lezen. Maar in 4 vwo kreeg ik een nieuwe leraar, een opgewonden heen en weer huppelend klein oud ventje met de mimiek van een ongeschminkte clown en het stemgeluid van Herman van Veen. Hij keek in de boeken en legde ze weg en vertelde anekdotes, dromen en verhalen waarmee vervlogen jaren tot leven kwamen en verbanden ineens duidelijk werden. Ik haalde ineens achten voor geschiedenis.

Nou zeggen ze dat kenniswerkers mensen zijn die waarde toevoegen aan informatie. Dat lukt echter niet altijd. En wat die ‘mislukte’ kenniswerkers in mijn ogen gemeen hebben is een gebrek aan passie. Als je hartje er niet sneller van gaat kloppen, vraag je dan eens af of je niet eigenlijk iets anders zou moeten doen. Want als je met passie met kennis bezig bent, dan blijft het áltijd hangen! Vind eerst je passie en gebruik die als kompas in de oceanen van informatie. Dan blijf je op koers en laten mensen zich door jou loodsen.

In de trein op weg naar huis bedacht ik me dat ik zelf ook wel eens mijn eigen advies ter harte mocht nemen. Ik sta al een paar maanden behoorlijk ‘droog’ kwa bloggen. Aan inspiratie geen gebrek. Ik wist niet waar het aan lag, had zat ideeën, maar er kwam niets uit. En toen ik mezelf zo hoorde praten snapte ik dat de passie weggezakt was. Helaas is dat niet een soort van schakelaartje dat je aan of uit kan zetten. Maar de laatste dagen begin ik te vermoeden dat hij een beetje aan het terugkomen is. Dat kwam ook door mensen die aan me vroegen “wanneer ga jij nou weer eens lekker bloggen?” en door mensen die me aanspraken op eerder geschreven artikelen. Want die passie die kan je niet altijd alleen maar uit jezelf blijven halen, daarvoor heb je ook de feedback van anderen nodig. In comments op een bericht, in gesprekken in de kroeg en door heftig knikkende en ahummende luisteraars naar een lezing. Wat dat betreft kom ik ruimschoots aan mijn trekken. Waarvoor DANK aan jullie allemaal!

“Welke boeken, kunstuitingen en informatie belangrijk zijn, werd altijd bepaald door de elite. Maar met de komst van internet is dit allang niet meer het geval. Ook welke wetenschappers wel of geen podium krijgen, wordt niet meer door deze ‘oude’ elite bepaald. De overgang naar een samenleving waarin elke burger een stem mag hebben, is dankzij het internet in volle gang. Alle vormen van opinie, kennis en kunstuiting zijn voor iedereen beschikbaar. Maar is deze overvloed aan informatie wel zo positief? Hoe vinden we nog de informatie die er écht toe doet? Traditionele instituties, zoals kranten en uitgeverijen verliezen hun ‘poortwachtersfunctie’ en het begrip van ‘ware kennis’ staat onder druk. Bovendien wordt het gedeeld bewustzijn van wat belangrijk is diffuus door de oneindige hoeveelheid perspectieven. Perspectieven waarvan we zelf bepalen welke belangrijk zijn. Hoe voorkomen we dat we in de nieuwe informatieorde elk gevoel voor richting verliezen?”

Aldus de uitnodiging voor het Tumult debat van 4 juni 2008: “De Bibliotheek van Babel, hoe selecteren we in de oneindige stroom van informatie?”, mogelijk gemaakt door de Universiteit van Utrecht, Faculteit Geesteswetenschappen. Ik mocht naast Peter Schrurs (directeur VPRO), Saskia de Vries (directeur Amsterdam University Press), Marion Koopman (algemeen directeur XS4ALL) en Ijsbrand van Veelen in het panel deelnemen. Ijsbrand van Veelen maakte onder andere de VPRO Tegenlicht documentaires “Google achter de schermen” en “Wiki’s waarheid”. Op de website van Hollanddoc zijn deze te bekijken, zeer de moeite waard! Hieronder even wat overpeinzingen naar aanleiding van de vragen of de poortwachter verdwenen is, of we hem nodig hebben en wie die rol dan zou moeten vervullen. Al schrijvend kwamen er ook nog een paar tips voor het vinden van je eigen poortwachters bovenborrelen. Als je dus mijn gemijmer wilt overslaan, klik dan rechtstreeks naar de tips.

Informatie overdaad

Een veel gehoorde verzuchting van mensen om mij heen is dat er zovéél informatie beschikbaar is, dat je door de bomen het bos niet meer ziet. Maar eigenlijk zijn dat twee problemen. Namelijk: de hoeveelheid is te groot en de kwaliteit is moeilijk te beoordelen. Even over het eerste: ja, er is inderdaad heel veel informatie. Vooral als je NIET gericht op zoek bent. Als je een aantal favoriete websites dagelijks bezoekt ‘gewoon om te kijken of er iets interessants op staat’, raak je al gauw verdwaald. Je ziet leuke linkjes, een paar filmpjes en voordat je het weet ben je een paar uur verder. Het probleem ligt hier bij jouw focus, je bent doelloos aan het dwalen en misschien zelfs op die manier wat “echt” werk aan het ontlopen. Geloof mij, die verleiding kan ik regelmatig ook niet weerstaan!

Wanneer je wél gericht op zoek bent heb je nog steeds te maken met heel veel informatie, maar die wordt al aardig ingeperkt doordat je focus hebt op een bepaald thema of een vraag. Daarnaast herinner ik me dat ik mij 15 jaar geleden als ik in de UB voor een scriptie of verslag op zoek ging naar informatie ook aardig overspoeld voelde door informatie, en moeite had met het beoordelen van de kwaliteit van die informatie.

Soorten informatie

Misschien verstandig om eerst even een onderscheid te maken in soorten informatie. Je hebt natuurlijk de “kleine” feiten, jaartallen, prijs van een nieuwe bank, routebeschrijving, het weer, de files, recepten. Dan zijn er nog de grote “feiten”: wetenschappelijke informatie en publicaties, onderhevig aan “peer review”. Nieuws en achtergronden van het nieuws vinden we op de diverse (inter-)nationale kranten websites. En niet te vergeten de opinies, visies en ‘advies-achtige’ informatie. Van al die informatie is de kwaliteit niet zo makkelijk te toetsen. Over vrijwel alles kan gediscussieerd worden en dat doen we online dan ook graag. Er zijn artikelen te vinden die onderbouwen dat roken geen longkanker veroorzaakt en dat veel water drinken juist ongezond is. Over de beste route van A naar B wordt op menig verjaardagsfeestje nog gediscussieerd en hoe je het beste een biefstuk kan bakken daar heeft elke gek die een pan vast kan houden een mening over.

Kwaliteit van informatie

Daar hebben we het hete hangijzer: hoe beoordeel je de kwaliteit van de informatie? Zelfs de criteria om kwaliteit van informatie te toetsen zijn niet altijd eenduidig. Je kan wel stellen dat informatie bruikbaar, relevant, actueel, nauwkeurig, volledig en verifieerbaar moet zijn. Journalistieke kwaliteit heeft daarnaast nog te maken met nieuwswaardigheid en hoor en wederhoor. Wetenschappelijke publicaties worden door ‘peer review’ getoetst. Maar of iets onzin is of juist inzichtvol en behulpzaam hangt toch ook heel vaak van de situatie en de ‘informatievrager’ af.

Waar wij tot voor kort veel aan hadden was de verzuiling en de culturele elite. Die vormden informatiefilters en bepaalden deels ook wat wij ergens van moesten vinden. Zij waren onze poortwachters. Andrew Keen beweert in zijn boek en in de documentaire “wiki’s wijsheid” dat die poortwachters verdwenen zijn en hij pleit ervoor dat ze weer terug moeten komen.

Nieuwe poortwachters

Maar is de poortwachter echt verdwenen? Of zijn er juist veel meer poortwachters bijgekomen? En is dat wel een probleem? Het zijn niet meer alleen de uitgevers, omroepen, kerken en politieke partijen die die rol op zich nemen, er zijn tal van portals en weblogs en online ‘zenders’ bijgekomen. En dus is het niet meer meteen duidelijk welke zenders voor jou waardevolle poortwachters zijn. Je kan niet meer één zuil kiezen en voor elk soort informatie op die zuil leunen. Je kiest je eigen poortwachters, voor verschillende onderdelen van je leven en die keuze is heel persoonlijk. DE culturele elite verdwijnt naar de achtergrond en er ontstaan nieuwe, kleine elites per onderwerp, per interessegebied.

De lange staart

Zo komen we weer uit bij het boek van Chris Anderson, The Long Tail waarin hij een verschuiving constateert van hits naar niches. Vertaal ik dat naar de culturele elite of de ‘oude’ poortwachters; daarvan waren er enkele, met een grote following. Het internet geeft vele ‘kleine’ poortwachters een publiek. Dat zijn poortwachters van ‘kleine’ informatie, dus geen wereldnieuws, die een ‘klein’ publiek bereiken. Maar dat publiek is wel bovenmatig geïnteresseerd in wat hun elite te melden heeft. En het leuke van internet is, dat veel van die nieuwe experts boven komen borrelen in de juiste netwerken. En als zij iets roepen dat echt niet klopt, worden ze door hun peers vrij snel tot de orde geroepen. Sterker nog, als een ‘algemene’ poortwachter (bijvoorbeeld Nu.nl) onzin uitkraamt, staat er vaak vrij snel een expert op die corrigeert.

Hoe spoor je jouw persoonlijke poortwachters op?

• Stel de juiste vragen. Het begint bij het formuleren van je vraag, het vinden van je focus. Ook als je ‘maar wat loopt te rommelen’ op internet kom je wel eens een item tegen dat je interesse opwekt, het roept vragen op, en je krijgt zin om je er verder in te verdiepen. Stel dus de juiste vraag, en stel (formuleer) hem op een aantal verschillende manieren.
• Stel ze op de juiste plekken. Helpt Google bij het filteren van informatie? In eerste instantie helpt Google alleen bij het vinden. De zoekresultaten worden bepaald door een (deels geheim) algoritme. Google drukt de kwaliteit van websites uit in pagerank, maar die komt tot stand door ‘dom’ rekenwerk van ‘domme’ robotjes. Maar met Google co-op kan je je éigen zoekmachine maken. Zoek je nieuws, kijk dan vooral óók op websites van (internationale) kranten. Zoek je statistieken, kijk dan bij een rekenautoriteit in het onderwerp waar je naar zoekt. Je kan ook eens zoeken op “gezaghebbend platform voor ….” of “autoriteit op het gebied van…”. Dan komen er sites boven waarvan derden beweren dat die gezaghebbend of autoriteit zijn. Heb je eenmaal een autoriteit (website, weblog, platform) gevonden dan kom je via links op die site vaak weer bij andere autoriteiten terecht. Wanneer je dan je eigen zoekmachine bouwt met Google co-op, dan kan je daar al die gezaghebbende websites aan toevoegen, en dan zoekt jouw eigen zoekmachine alleen maar in die websites.
• Stel ze aan de juiste mensen. Gebruik je netwerk! Je weet niet wie iemand kent die het antwoord heeft. Via online netwerken worden deze ‘zwakke’ verbindingen beter bereikbaar. Zit je op LinkedIn dan kan je je vraag in de Questions and Answers stellen of je kan zoeken op een relevant zoekwoord. Dan krijg je een lijst met namen bij wie dat woord in het profiel voorkomt, en je kan zien via hoeveel ‘stappen’ je met die persoon verbonden bent. Stel dan dat een van jouw directe links een link blijkt te hebben met een expert die jij zoekt, dan kan je aan jouw contact vragen om je in verbinding te stellen met die persoon. Op Twitter kan je aan je followers vragen of zij een expert kennen of een website kunnen aanbevelen.

Oh en nog een tip: automatiseer dit na de eerste keer. Je kan van je vraag een google alert maken, zodat nieuwe ‘antwoorden’ automatisch in je blikveld komen. Neem RSS abonnementen op de bronnen die je opspoort en als je steviger wilt filteren, maak er dan een yahoo pipe van. Daarmee stop je zogezegd een aantal websites in een trechter, je filtert de websites op voor jou relevante zoektermen en aan de onderkant van de trechter komen alleen die artikelen eruit die die zoektermen bevatten. Houd je netwerk warm door zelf ook af en toe antwoorden te geven en mensen op een constructieve manier aan elkaar door te verbinden.

Tenslotte: hebben we een probleem en zo ja, wat is dat dan?

Informatie overdaad en het verdwijnen van de oude culturele elite zijn volgens mij niet het werkelijke probleem. Dat probleem zit hem in het gebrek aan informatievaardigheden. Kenniswerkers van mijn generatie en ouder hebben niet geleerd om de juiste poortwachters op te sporen. Wij denken daarnaast dat de ‘nieuwe garde’ die vaardigheden wél meekrijgt. Helaas, niets is minder waar: ik zie tijdens gastcolleges en lezingen voor jonge mensen dat ook daar vaak de juiste vaardigheid ontbreekt. Op school leren kinderen niet hoe ze de juiste vragen op de juiste plekken aan de juiste mensen moeten stellen. De mediatheek is afwezig of dicht, er is geen mediathecaris die de weg wijst, wikipedia en social networking sites zijn geblokkeerd. Misschien ben ik verblind door mijn eigen stokpaardje, maar ik heb toch sterk het gevoel dat het best wel belangrijk is om juist die informatievaardigheden bij te brengen.

Wanneer ik aan iemand probeer uit te leggen wat de impact van het huidige internet is op leven en werken, komt onvermijdelijk het thema angst om de hoek kijken. Angst voor openheid, voor verlies van controle, gezichtsverlies, afkalving van macht.

Ik vind het telkens weer moeilijk om daar helder en overtuigend op te reageren. Wat kan ik zeggen om ervoor te zorgen dat die angst omslaat in enthousiasme of in ieder geval voorzichtige nieuwsgierigheid? Daarbij komt dat ik het gevoel heb dat mensen die vanuit angst leven vanzelf een keer tegen die houding aan zullen lopen en dan zullen ervaren dat die houding een stuk minder constructief en effectief is dan de houding van openheid.

Toch probeer ik keer op keer mensen enthousiast te krijgen voor dit nieuwe internet tijdperk. Ik noem mijzelf Web 2.0-evangelist. Niet omdat ik zo’n fan ben van hypes en buzzwoorden, maar wel omdat ik het gevoel heb dat de huidige ontwikkelingen de maatschappij een positieve impuls kunnen geven. Dus wil ik graag aan zoveel mogelijk mensen uitleggen hoe het zit en hoe zij er hun voordeel mee kunnen doen.

Daarom wil ik een serie wat meer ‘doorwrochte’ artikelen schrijven. En daar kunnen jullie mij bij helpen. In dit eerste artikel probeer ik de basis van mijn gedachtengang uiteen te zetten. Mijn versimpelde en enigszins gechargeerde beeld van de maatschappij kan inzicht geven in wat voor soort bijdragen je van mij mag verwachten. En het geeft mij een handvat om in toekomstige artikelen op voort te borduren.

De basis: Web 2.0 kan de maatschappij een positieve impuls geven.

De maatschappij, onze wereld, bestaat uit mensen en mensen zijn sociale wezens. Ze staan nooit op zichzelf. Ze zijn ondernemer, werknemer, lid van een kennisteam, een sportclub, een vereniging. Ze zijn klant, leverancier, expert. Ze zijn vriend, familielid, clubgenoot. Mensen hebben zich dus aan elkaar verbonden in allerlei organisaties, bedrijven en verenigingen.

Web 2.0 wordt ook wel ‘the social web’ genoemd. In mijn ogen een term die de lading veel beter dekt. Het is geen ‘nieuw’ internet dat het oude vervangt. Het is een evolutie naar een internet dat mensen, informatie en ideeën verbindt. De groei naar het internet zoals Tim Berners Lee, de grondlegger van het world wide web, dat destijds voor ogen had.

De sociale structuren van verenigingen, bedrijven, organisaties zijn stuk voor stuk ‘netwerken’ te noemen. Mensen gebruiken netwerken om doelen te bereiken. Gezamenlijke doelen en persoonlijke doelen. Deze netwerken staan niet op zich. Ze overlappen elkaar, raken elkaar en zijn onderling verbonden.

Het internet biedt instrumenten om deze netwerken te faciliteren, te versterken, te doen groeien en de diversiteit en onderlinge verbondenheid te vergroten. Op die manier kan het internet helpen om gezamenlijke en individuele doelen te bereiken. Het is een gereedschapskist die zowel positieve als negatieve effecten kan hebben, afhankelijk van hoe de gereedschappen worden gebruikt.

Web 2.0 speelt een rol als katalysator en versneller in de volgende vier elementen:

• Een gezamenlijk doel verwezenlijken: het sociale internet versnelt innovatie, kennismanagement en ontwikkeling, sociale cohesie. Met het nieuwe internet vallen beperkingen van tijd en plaats weg.
• Het nieuwe internet maakt werken makkelijker, ‘always on’. Het is daarnaast ook een bron van ‘informatie overdaad’ die een bijdrage levert aan stress, verlies van focus en controle.
• Het maakt het makkelijker om betrokkenen te vinden die belang hebben bij jouw missie. Het faciliteert de relatie met deze betrokkenen. Het geeft ze de middelen om over jou of je organisatie te praten (doorvertelbaarheid).
• Het is een impuls naar openheid, transparantie en authenticiteit. Iets dat ten goede komt aan de relatie met alle stakeholders en een bijdrage levert aan maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen.

Aan deze vier thema’s wil ik de artikelenreeks koppelen. Daarbij ga ik in op het hoe en wat, de uitdagingen, problemen en oplossingen, voor- en nadelen. Ik kan daarbij jullie hulp gebruiken: laat in de reacties weten hoe jij erover denkt, of je nog onderwerpen of thema’s kan bedenken die ik ook aan de orde moet laten komen en of je misschien nog leuke links weet die me kunnen helpen bij de serie.